چرا فدک غصب شد؟
تعداد بازدید : مرتبه

فدک
گزارش کوتاه ولی تکان‌دهنده و غیر قابل باور غصب فدک، پرسش‌هایی مهم را در برابر ما قرار می‌دهد. پرسشی که باید جواب داده شود این است که چرا خلیه اول در مقابل بنی‌هاشم و به ویژه امیر المومنین و فاطمه زهرا(علیهماالسلام) فدک را غصب کرد؟
گزارش کوتاه ولی تکان‌دهنده و غیر قابل باور غصب فدک، پرسش‌هایی مهم را در برابر ما قرار می‌دهد. پرسشی که باید جواب داده شود این است که چرا خلیه اول در مقابل بنی‌هاشم و به ویژه امیر المومنین و فاطمه زهرا(علیهماالسلام) فدک را غصب کرد؟

با مطالعه و تحلیل تاریخ صدر اسلام می‌توان برای غصب فدک توسط خلفا چند علت اساسی بیان کرد:

علت اول: هر چند سران سقیفه با استفاده از تطمیع و تهدید توانسته بودند در کمتر از ده روز، نخبگان از اصحاب و نیز تمام شهروندان مدینه را وادار به بیعت کنند، ولی خانه‌ی امیرالمومنین و فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) تنها سنگر مقاوت و مخالفت در برابر غصب خلافت بود که حاضر به پذیرش خلافت خلیفه اول نبودند؛ از همین‌رو در گزارش سقیفه آمده است:

«زمانی‌که مردم با ابوبکر بیعت کردند، امیرالمومنین(علیه‌السلام) بیعت نکرد. وی قنفذ را به جانب علی(علیه‌السلام) فرستاد و گفت: «به دنبال علی(علیه‌السلام) برو و به او بگو دعوت خلیفه رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را اجابت کن». قنفذ نزد علی(علیه‌السلام) آمد و پیغام را به او رساند. علی(علیه‌السلام) فرمود: چه زود به پیامبر و خدا دروغ بستید، به خدا سوگند پیامبر غیر از من کسی‌را به خلافت منصوب نکرد. قنفذ به نزد ابوبکر آمد و پیام علی(علیه‌السلام) را به او ابلاغ کرد. ابوبکر از این‌که علی(علیه‌السلام) بیعت نکرد، مدتی گریه کرد».[1]

از آن‌جایی که خلیفه اول و دوم می‌دانستند که خاندان پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را نمی‌توان با تهدید، تطمیع و فریب سیاسی وادار به بیعت کرد، دست روی فدک گذاشتند و آن‌را به تصرف خور در آوردند، با این تصور که چون فدک درآمد بالایی دارد، علی و فاطمه(علیهما‌السلام) حاضر به گذشت از آن نیستند، پس برای بازگرداندن آن وارد معامله سیاسی می‌شوند و تنها راهش بیعت با ابوبکر خواهد بود. از این‌رو آن دو فدک را به گرو گرفته بودند تا شاید بتوانند از این راه امیرالمومنین و فاطمه زهرا(علیهما‌السلام) را وادار به بیعت کنند.

علت دوم: آن دو می‌دانستند اگر فدک در دست خاندان پیامبر باقی بماند، علاوه بر امتیاز معنوی، بهترین سند و دلیل بر حقانیت و شایستگی برای خلافت امیرالمومنین(علیه‌السلام) خواهد بود. برای این‌که بتوانند این سند محکم و مهم حقانیت خاندان پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را از اختیار آن‌ها خارج نمایند، اقدام به غصب فدک کردند. از همین‌رو «علی بن فاروقی» استاد «علی ابن ابی‌الحدید معتزلی» در پاسخ به این پرسش که چرا خلیفه اول با این‌که استدلال‌های حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) را نسبت به مالکیت آن حضرت به «فدک» پذیرفت، ولی حاضر به برگرداندن فدک نشد؟

می‌گوید: «اگر ابی‌بکر به مجرد ادعاهای فاطمه(سلام‌الله‌علیها) فدک را به وی باز می‌گرداند، فردا به سراغش می‌آمد و ادعای خلافت همسرش را می‌کرد و وی را از مقامش کنار می‌زد و او هیچ‌گونه عذر و دفاعی از خود نداشت، زیرا با دادن «فدک» پذیرفته بود که فاطمه(سلام‌الله‌علیها) هر چه را ادعا کند راست می‌گوید و نیازی به بیّنه و گواه ندارد».[2]

علت سوم: فدک با توجه به درآمد بالایی هم‌چون 25 تا 70 هزار دینار، می‌توانست قدرت اقتصادی مهمی برای اهل‌بیت باشد که بر قدرت سیاسی آنان تأثیر بگذارد و آنان بتوانند با چنین پشتوانه مهم اقتصادی در برابر خلیفه بایستند و او را از حکومت ساقط نمایند. سران سقیفه برای این‌که توان سیاسی امیرالمومنین(علیه‌السلام) را به تحلیل بکشانند، اقدام به غصب «فدک» و مصادره آن نمودند. از همین‌رو ابن‌ابی‌الحدید معتزلی می‌نویسد: «خلیفه اول و دوم، فاطمه(سلام‌الله‌علیها) را از فدک محروم نکردند، مگر این‌که می‌خواستند علی(علیه‌السلام) برای مبارزه تقویت نگردد و به همین جهت خمس را در مورد بنی‌هاشم تعطیل کردند، زیرا فقیر بی‌پول، شخصیتی کوچک و ذلیل می‌گردد و خود را برای کار و کسب و نان در آوردن مشغول می‌کند و زمینه‌ای برای ریاست پیدا نمی‌کند».[3]

علت چهارم: سران سقیفه پس از غصب خلافت با دو مشکل مهم و تعیین کننده روبرو شدند:

1) چون بنی‌هاشم با خلیفه اول بیعت نکرده بودند، بسیاری از سران قبایل هم که در زمان رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) مسئول جمع‌آوری زکات و مالیات از مردم بودند، خلافت وی را به رسمیت نمی‌شناختند و حاضر به تحویل زکات و مالیات به خلیفه نبودند.

2) عده دیگری از مردمان خارج از مدینه به عنوان «اهل رده» خود را برای تهاجم به مدینه و حکومت مرکزی آماده کرده بودند که تعداد آنان به چهل هزار نیرو می‌رسید[4] طبیعی است در چنین شرایط بحرانی و حساس، امکانات مالی و اقتصادی می‌تواند پشتوانه مهمی برای حکومت باشد. خلیفه برای این‌که بتوانند چنین مشکل بزرگی را حل نمایند، اقدام به غصب فدک کرد.

علت پنجم: حسادت عایشه نسبت به حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) نیز یکی از علت‌های مهم در غصب فدک است؛ چرا که عایشه از این‌که رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) احترام ویژه‌ای برای حضرت خدیجه قائل بود و پیوسته از خوبی‌ها و مجاهدت‌های آن بانوی بزرگوار یاد می‌کرد، به پیامبر خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) اعتراض می‌کرد و می‌گفت: «خدیجه پیر زنی بیش نبود، چرا این قدر از او تعریف می‌کنی».[5] از طرف دیگر از این‌که رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) به حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) محبت می‌کرد و از امیرالمومنین و فاطمه(علیهما‌السلام) پیوسته یاد می‌کرد، برای عایشه قابل تحمل نبود و به پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) اعتراض می‌کرد و می‌گفت: «به خدا قسم می‌دانم تو علی و فاطمه(علیهماالسلام) را بیشتر از من و پدرم دوست می‌داری».[6]

بنابراین حسادت عایشه نسبت به خاندان وحی را نیز می‌توان به عنوان یکی از علت‌های غصب فدک توسط خلفا دانست.[7]

 

-------------------------------------------
پی‌‌نوشت:
[1]. انساب الأشراف، ج 1، ص 586.
[2]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابی الحدید، ج 16، ص 284.
[3]. همان، ص 236.
[4]. همان.
[5]. تذکرة الخواص، ص 303 و مجمع الزوائد، ج 9، 234.
[6]. کشف الغمه، ج 3، ص 303 و مجمع الزوائد، ج 9، 234.
[7]. من فاطمه هستم، سید محمد تقی قادری، ص 64.





داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 24 اسفند 1393 توسط : سلمان خلیلی
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic