امام هادی


 امام علی النقی(علیه‌السلام) دهمین حجت خدا بر روی زمین، هادی و روشنی‌بخش همه قلب‌ها به سمت کانون عشق و محبت الهی بود. ایشان در طول دوران محنت‌بار و شکننده آن زمان، از هر وسیله‌ای برای هدایت و خوش‌بختی تمام انسان‌ها استفاده می‌کردند و با مناظرات و  نامه‌های بسیار، به خصوص با دعا و زیارتی شگرف به نام «جامعه کبیره» سعی در بیدار کردن عقل‌ها و دل‌های خفته‌ی مردم داشتند.

مهم‌ترین مساله‌ی  اعتقادی در دوره حضرت هادی، رشد اندیشه جبرگرایی و نفی اختیار بود که به شدت در میان فرقه‌ها و مذاهب مختلف شیوع پیدا کرده بود، از این روی در پی نامه‌های شیعیان، امام هادی(علیه‌السلام) در جواب آنان و رد دیدگاه جبریون، نامه‌ای به مردم اهواز نوشت که در آن نامه ابتدا به اصلی‌ترین و اساسی‌ترین بحث در هدایت انسان‌ها، یعنی جایگاه قرآن و اهل بیت(علیهم‌السلام) اشاره کردند، سپس با بیانی از جد بزرگوارشان حضرت صادق(علیه‌السلام) به تشریح و نقد دیدگاه جبرگرایان پرداختند. که ما به دلیل طولانی بودن، بخشی از آن را بیان می‌کنیم.



حضرت هادى(علیه‌السلام)  در این نامه فرمودند: «... مساله جبر و تفویض بنا به فرمایش حضرت صادق(علیه‌السلام) در پاسخ به پرسشى كه از آن حضرت شد این بود كه: «نه جبر است و نه تفویض بلكه امرى ما بین آن دوست». اما جبر عقیده‏‌اى‌ست كه معتقدانش قائل‌اند: «خداى جلیل و عزیز بندگان را مجبور به گناه كرده و با این حال آنان را عذاب مى‏‌كند» و هر كس عقیده‏‌اش این باشد، خداى را در حكمش به ستم نسبت داده و تكذیب كرده است. [و با این عقیده‏] كلام خدا را رد نموده كه فرمود: «وَلَا یَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا [کهف/49] و پروردگار تو به هیچ كس ستم نكند» و نیز فرموده: «ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ یَدَاكَ وَأَنَّ اللَّـهَ لَیْسَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِیدِ [حج/10] این به سزاى آن چیزى است كه دست‌هایت پیش فرستاده و از آن رو كه‏ خدا بر بندگان ستم‌كار نیست»، پس هر كه گمان كند كه مجبور به گناه شده؛ گناه خود را به خدا نسبت داده و او را در عذاب خود ظالم پنداشته است، و كسى كه خدا را ستم‌كار بداند قرآن را دروغ شمرده است، و هر كه قرآن را تكذیب كند، به اجماع امّت كافر شده است».

این استدلال امام تمام و کامل است، چرا که از نظر تمام عقلای عالم، تکلیف کردن و سپس مواخذه و عقاب شخصی که مجبور است، قبیح و ظلم است و خداوند که دارای عدل، حکمت، انصاف و آفریننده عقل است، هیچ‌گاه مرتکب چنین امر قبیح و ظلمی نمی‌شود.

حضرت هادی(علیه‌السلام) در ادامه در مورد عقیده تفویض نیز فرمودند: «و اما تفویض كه امام صادق(علیه‌السلام) آن را باطل ساخته، و معتقدان و پیروانش را خطاكار دانسته این است كه: «خداوند، اختیار امر و نهى خود را به بندگان سپرده، و رهایشان ساخته است» که خداوند اگر اختیار بندگان را به خودشان سپرده بود، باید انتخاب آنان را [هر چه باشد] پذیرفته، و به سبب آن مستحق ثواب گردند، و در این صورت دیگر بر جنایتى كه كنند هیچ عقوبتى نباشد. بنابراین هر كه پندارد كه خداوند پذیرش امر و نهى خود را به بندگان سپرده و تفویض فرموده با این كار از حضرت حقّ اثبات و تشریع را عجز نموده و پذیرش هر عملى از خیر و شرّ را بر او ایجاب كرده و امر و نهى خداوند را باطل كرده است».

سپس وجود مبارك حضرت محمّدبن علىّ هادى(علیه‌السلام) در بیان وجود اختیار و تفسیر امربین الامرین فرمودند: «به تحقیق اعتقاد من این است كه خداوند مردم را با قدرت خود آفریده، و نیرویى بدیشان بخشیده تا با آن او را با رعایت امر و نهى پرستش و اطاعت كنند و خود خداوند این را براى ایشان پسندیده، و آنان را از معصیت خود باز داشته و گناه‌كاران را نكوهیده و بر آن مجازات مى‏‌كند و اختیار در امر و نهى؛ با خداست، آن‌چه خواهد انتخاب كرده و بدان فرمان دهد، و از هر آن‌چه ناپسند دارد باز داشته و كیفر كند، به جهت همان قدرتى كه به بندگان خود داده تا از دستوراتش پیروى؛ و از نافرمانی‌اش اجتناب كنند، زیرا او خود عدل است و انصاف و حكومت از او است، و حجّت خود را با نمایاندن عذر و ترساندن از عواقب كار تمام كرده، و انتخاب با اوست، هر یك از بندگانش را كه بخواهد بر مى‏‌گزیند».[1]

بنابراین خداوند تبارک و تعالی هیچ کس را مجبور به امری نساخته و متناسب با هدف خلقت انسان، به او اختیار عنایت کرده و بسته به توانایی‌ها و استعدادها و نعمت‌هایی که برخوردار بوده، او را مکلف ساخته است. اما این مطلب، به این معنا نیست که انسان در همه امور دارای اختیار کامل باشد و خداوند تمامی امور را به انسان واگذار کرده باشد، بلکه در جریان خلقت مسائل و حوادث بسیاری وجود دارد که از حیطه اختیار انسان خارج است و این همان نظریه امام است که نه جبر است و نه تفویض بلكه امرى ما بین آن دو است.

______________________________________________

پی‌نوشت
[1].  الاحتجاج شیخ طبرسی، ترجمه جعفرى، ج‏2، ص 530.

* برای مطالعه بیشتر به کتاب «جبر و اختیار» نوشته حضرت آیت الله سبحانی مراجعه شود.





برچسب ها: امام هادی، امام علی النقی، جبرگرایی، مردم اهواض، جبر و توفیض،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 توسط : علی سیدی
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic