مخالفت وهابیت با قرآن بر سر مسألۀ عقل


مسأله عقل و حجیّت آن از جمله مسائلی است که از نظر اسلام مورد تأیید و تأکید قرار گرفته است و از جایگاه بسیار مهمی در تعالیم اسلامی و قرآن کریم برخوردار است. امّا فرقۀ جعلی و ساختگی «وهابیت» بار دیگر تضاد و مخالفت خود را با آموزه‌های قرآن کریم و منبع معرفت و شناخت نشان دادند.

عقل از دیدگاه وهابیت

از دیدگاه وهابیت عقل هیچ جایگاهی در فهم تعالیم و آموزه‌های دین ندارد و برخلاف دیدگاه سایر مسلمانان، با به کارگیری عقل در استخراج دین و تبیین و توجیه اصول توحید و تأویل صفات مخالف هستند. به عنوان نمونه «البانی» از عالمان وهابی در مسأله رؤیت خداوند می‌گوید:«مساله رؤیت خداوند فقط در سنت نیست، تا مورد تشکیک قرار گیرد، بلکه در قرآن کریم هم آمده است».[1] او کسانی‌که این‌گونه مطالب را تأویل می‌برند، را منهدم‌کننده سنت صحیح می‌داند.

شدّت مخالفت «ابن تیمیه» با فلسفه و منطق به گونه‌ای بود که چند کتاب در این زمینه نوشته و در رد عقل و عقل‌گرایان می‌گوید: «کسانی‌که ادعای تمجید از عقل دارند، در حقیقت ادعای تمجید از بتی دارند که آن را عقل نامیده‌اند، هرگر عقل به تنهایی در هدایت و ارشاد کافی نیست و گرنه خداوند رسولان را نمی‌فرستاد».[2] او فلسفه و منطق را کلیاتی می‌داند که هیچ ثمره و حقیقتی در پس آن‌ها وجود ندارد.[3] و از نظر وی از زمانی که فلسفه و منطق در میان مسلمانان رواج یافت، موجب الحاد و زندقه بسیاری از ایشان را فراهم آورد.[4]


حجیّت عقل در قرآن کریم
عقل و تفکر از جایگاه رفیع و ارزشمندی در قرآن کریم برخوردار است و در موارد متعددی انسان را به اندیشیدن و تفکر فرا می‌خواند و کسانی را که اهل اندیشه و تعقل نیستند را بدترین جنبندگان روی زمین معرفی می‌کند‌، چنان‌که می‌فرماید:«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذینَ لا یَعْقِلُونَ [انفال/22] بدترین جنبنده ها نزد خداوند کسانی هستند که کر و گنگ و اهل تفکر نیستند ». مشخص است که مراد از ایه کر و کور ظاهری نیست، بلکه مراد کسانی هستند که نسبت به هدایت و فرامین الهی چشم و گوش خود را بسته‌اند و آیات و نشانه‌های الهی را نمی‌بینند و تدبر و تفکر درآن نمی‌کنند.
و در جای دیگر می‌فرماید: «وَ یَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذینَ لا یَعْقِلُون‏ [یونس/100]و بر آنان که تعقل نمی‌کنند، پلیدی قرار می‌دهد».

هم‌چنین قرآن کریم به عقل‌گرایی و استدلال سفارش می‌کند و می‌فرماید: «قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقینَ [بقره/111] بگو اگر راست می‌گویید، دلیل خود را بیاورید». و در حقیقت عقل و به کارگیری آن می‌فرماید:«وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما یَعْقِلُها إِلاَّ الْعالِمُونَ[عنکبوت/43] این، مثال‌هایی که می‌زنیم، برای مردم است، ولی تنها دانایانند که با به کارگیری عقل خویش، به کنه آن‌ها پی می‌برند».

جایگاه عقل در معرفت و شناخت خداوند
عقل تنها ابزاری است که شناخت خدا، اسما و صفات او، به وسیلۀ آن صورت می‌پذیرد و هیچ راه دیگری برای اثبات وجود خدا و حتی صفات الهی و لزوم بعثت انبیا نمی‌توان پیداکرد. مهم‌تر آن‌که اگر هم بخواهیم عقل را با شرع ثابت کنیم، مستلزم دور است؛ زیرا خود این شرع از طریق عقل شناخته می‌شود و تا عقل نباشد، امکان اثبات شرع و نبوت وجود ندارد.

بنابراین به هیچ وجه نمی‌توان منکر نقش عقل در پایه و اساس و شکل‌گیری اصول اعتقادی شد و اکثر علمای دین، عقل را یکی از منابع معتبر دین و اصول استنباط فروع دین دانسته‌اند؛ به بیان دیگر می‌توان گفت که عقل، سرمایه انسان برای شناخت مبدأ و معاد و وسیله هدایت انسان در زندگی برای رسیدن به سعادت و کمال در جهان دیگر است و وهابیون از این نعمت محروم‌اند و تا ابد در همین جهل و ضلالت و گم‌راهی باقی خواهند ماند.

_____________________________________________
پی‌نوشت
[1]. فتاوای البانی، ص 143.
[2].موافقة صحیح المنقول لصریح المعقول، ج1، ص21.
[3]. الرد علی المنطقیین ، ابن تیمیه ص۱۲۲ تا ۱۴۷.
[4]. مجموع الفتاوا ، ابن تیمیه ج۹ ص ۲۶۱.





برچسب ها: وهابیت، ابن تیمیه، حجیت عقل، ادله عقلی، عقل نزد وهابیت،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 31 خرداد 1394 توسط : علی سیدی
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic