برسی شبهاتِ شأن نزول آیه ولایت
تعداد بازدید : مرتبه
برسی شبهات شأن نزول آیه ولایت

از جمله آیاتی که در شأن حضرت امیرالمونین(علیه‌السلام) نازل شده است آیه ۵۵ سوره مائده می‌باشد که در پست گذشته این مسأله را از زبان بزرگان و کتب معتبر اهل سنت بیان کردیم و اثبات نمودیم که این آیه تنها در حق امیرالمومنین(علیه‌السلام) نازل شده است.
اما با این وجود ابن تیمیه و شاگرد او ابن قیم جوزیه که در دشمنی و انکار فضائل اهل بیت(علیهم‌السلام)، سرآمد همه هستند نزول این آیه را در حق حضرت انکار کرده‌اند و همچنین بعضی از بزرگان اهل سنت احتمالات دیگری را نیز در شأن نزول این آیه بیان نموده‌اند که در این نوشتار به برسی آن می‌پردازیم.


نزول آیه ولایت در شأن عبادة بن صامت
یکی از نظریه‌هایی که در شان نزول این آیه مطرح کرده‌اند، نزول آیه در شان عباده بن صامت است.
ابن كثیر دمشقی در این باره می‌گوید: «در احادیثی كه پیش از این آوردیم گذشت كه همه این آیات (۵۱-۵۶ مائده) درباره عباده بن صامت و در تبرّی او از پیمان یهود و رضایت او به ولایت خدا و رسول و مؤمنان نازل شده است».[۱]
طبری نیز در تفسیر خود این مسأله را به عنوان یكی از اقوال، بدون آن‌که اظهار نظری درباره آن کند، مطرح کرده است.[۲]

نقد و برسی این نظریه
بعضی از بزگان اهل سنت به دلیل آن‌که آیات گذشته در حق عباده بن صامت نازل شده است، ادعا می‌کنند که آیه ولایت نیز به دنبال آیات قبلی در حق عباده بن صامت نازل شده است.
این ادعا تنها در صورتی به عنوان یک قول در مقابل اقوال دیگر (نزول آیه در حق حضرت علی‌(علیه‌السلام)) پذیرفته می‌شود که دو مسأله به اثبات برسد. و بعد از اثبات آن، سراغ معنا و دلالت آیه می‌رویم.
ابتدا باید اثبات گردد که آیه ۵۱ مائده درباره‌‌ی عباده بن صامت نازل شده است. سپس اثبات شود که آیه ۵۵ به همراه آیه ۵۱ سوره مائده و در همان واقعه نازل شده است.

اولاً اختلاف بسیاری در شأن نزول این آیات وجود دارد و اقوال و محتملات بسیاری در این زمینه داده شده است. طبری درباره‌ی این آیه می‌نویسد: «اهل تأویل در مقصود از این آیه اختلاف كرده‌اند، هر چند طرف خطاب امر در آن‌ها همه مؤمنانند بعضی گفته‌اند عباده بن صامت و عبدالله بن ابی بن سلول در داستان تبرّی عباده از پیمان یهود و تمسّك عبداللّه بن ابیّ به آن پیمان، اراده شده‌اند».[۳]

و خود او نیز همه اقوال را محتمل می‌شمارد: «در تایید هیچ یك از اقوال سه گانه دلیلی در دست نیست كه یكی را بر دیگری ترجیح دهد. بنابراین درست خواهد بود كه ظاهر تنزیل را عام بدانیم و آنچه را اهل تأویل گفته‌اند و علم به خلاف آن نداریم، محتمل بشماریم. بلی شكّی نیست كه آیه درباره یك نفر منافق كه از حوادث روزگار بر خود بیم داشته و با یهود و نصاری پیمان دوستی داشته، فرود آمده است».[۴]
ابن كثیر نیز در ذیل آیات ۵۱ تا ۵۳ می‌نویسد: «مفسّران در سبب نزول این آیات كریمه اختلاف كرده‌اند».[۵]

نکته دوم آن‌که اثبات نزول آیه ۵۱ تا ۵۵ به صورت یک‌جا و به همراه هم نیز به هیچ وجه میسور نیست؛ زیرا اختلاف عمیقی در میان مفسرین در این مسأله وجود دارد که به دلیل عدم اطاله کلام از نقل آن خودداری نموده و به منابعی که ذکرشده[۶] مراجعه شود.
بنابراین ادعای ابن کثیر و بعضی از بزرگان اهل سنت مبنی بر نزول آیه ولایت در حق عباده بن صامت اصلاً مورد پذیرش واقع نمی‌شود، چرا که مقدمات آن نیز بسیار سست و غیر قابل اثبات است.

نزول آیه ولایت در شأن ابوبکر
این مسأله به عنوان یک نظریه اساساً قابل طرح و پذیرش نیست چرا که بسیاری از مفسرین اهل سنت حتی بدان اشاره نیز نکرده‌اند و کسانی که نیز آن را بیان نموده‌اند، هیچ سندی جز روایت عکرمه نیز بیان نکرده‌اند.
فخر رازی و آلوسی در ذیل آیه می‌نویسند: «از عكرمه روایت شده که این آیه در شأن ابوبکر نازل شده است».[۷]

شخصیت عكرمه نیز بر هیچ کس پوشیده نیست که فردی خوارجی مسلک و دروغ‌گو بوده است.
و مزی نیز می‌نویسد: «عكرمه اباضیه (یکی از فرقه‌های خوارج) است».[۸]
هم‌چنین درباره شخصیت او می‌نویسد: «عكرمه، بسیار دروغ‌گو بوده است كه صبح یك حدیث و شب بر خلاف آن را نقل می‌كرد».[۹]

در نتیجه: شأن نزول‌هایی که در غیر از حضرت علی(علیه‌السلام) برای آیه ولایت ذکر شده بسیار سست و غیر قابل استناد است. و با توجه به روایات بسیاری که در ذیل این آیه وارد شده است و تصریحاتی که بزرگان اهل سنت نموده‌اند، این آیه تنها و فقط در شآن امیر مومنان علی(علیه‌السلام) نازل شده است.

__________________________________________________
پی‌نوشتض
[۱]. تفسیر القرآن العظیم، ج ۲ ص ۷۲، ناشر: دار الفكر، بیروت-۱۴۰۱هـ.
[۲]. جامع البیان عن تأویل آی القرآن، ج۶ ص۲۸۸، ناشر: دار الفكر بیروت .
[۳]. جامع البیان عن تأویل آی القرآن، ج۶ص ۲۷۵ ، ناشر: دار الفكر بیروت - ۱۴۰۵هـ.
[۴]. همان، ج ۶، ص ۲۶۷.
[۵]. تفسیر القرآن العظیم، ج ۲، ص۶۹.
[۶]. التفسیر الكبیر أو مفاتیح الغیب، فخررازی، ج ۱۲، ص۱۵ و ۲۲، ناشر: دار الكتب العلمیة بیروت ۱۴۲۱هـ؛/ و تفسیر الطبری ج ۶ ص ۲۷۵؛ جامع البیان عن تأویل آی القرآن ، ج ۶ ، ص۵ ۲۷.
[۷]. التفسیر الكبیر أو مفاتیح الغیب ، ج ۱۲ ، ص۲۳؛  روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی ، ج ۶ ، ص ۱۶۸.
[۸]. تهذیب الكمال، ج ۲۰ ، ص ۲۷۸ ، ناشر: مؤسسة الرسالة بیروت، ۱۴۰۰هـ .
[۹]. همان، ج ۲۰ ، ص ۲۸۶.





برچسب ها: شأن نزول، آیه ولایت عیادة بن صامت، ابوبکر، حضرت علی،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 18 بهمن 1394 توسط : علی سیدی
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات