ادلۀ قرآنی اهل سنت در عدالت و اجتهادات صحابه

اهل سنت برای توجیه خطاهای صحابه و بدعت‌های خلفای راشدین، اجتهادسازی و سنت‌سازی کرده‌اند و برای اثبات عدالت آنان به آیات قرآن کریم و روایات نبوی تمسک نموده‌اند که در پست‌های گذشته[1] به نقد و بررسی آیات مهمی که بدان استدلال نموده‌اند پرداختیم.

از جمله آیات دیگری که اهل سنت به آن تمسک می‌کنند، آیۀ 10 سوره حدید می‌باشد که می‌فرماید: «لَا یَسْتَوِی مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُوْلَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ الَّذِینَ أَنفَقُوا مِن بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلّاً وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى[حدید/10] کسانی از شما که پیش از فتح (مکه، به سپاه اسلام کمک کرده‌اند و از اموال خود) بخشیده‌اند و (در راه خدا) جنگیده‌اند، (با كسانى كه پس از پیروزى انفاق كردند) برابر و یکسان نیستند. آنان درجه و مقام‌شان فراتر و برتر از درجه و مقام کسانی که بعد از فتح (مکه، در راه اسلام) بذل و بخشش نموده‌اند و جنگیده‌اند ... اما به هر حال، خداوند به همه وعدة پاداش نیکو می‌دهد».


ابن جریر طبری می‌گوید: «حُسنی در این آیه یعنی بهشت».[2] 
و ابن حزم این چنین استنباط می‌کند و می‌گوید: «اصحاب همگی بهشتی هستند چون خداوند فرموده: «وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى».[3]

پاسخ
از جمله استدلال‌های عجیب و شگفت‌آور اهل سنت، استدلال به این آیه است که در ابتدای آن خداوند متعال صحابه را توبیخ و مورد سرزنش قرار می‌دهد. آن‌جا که می‌فرماید: « وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ[حدید/10] و شما را چه شده كه در راه خدا انفاق نمى‏‌كنید و [حال آن‌كه] میراث آسمان‌ها و زمین به خدا تعلق دارد».
برادران اهل سنت، گویی ابتدای آیه را ندیده‌‌اند و بدان توجه ننموده‌اند که این آیه خود در مقام توبیخ صحابه است.
و بر فرض بپذیریم که این آیه در جهت مدح صحابه است و دلالت آن بر بهشتی بودن آنان تمام باشد، باز تمامی صحابی را شامل نمی‌شود؛ چرا که بسیاری از اصحاب بودند که نه تنها از مال خود در راه خدا انفاق نکردند، بلکه در راه جهاد نیز حضرت را تنها گذاشتند و از صحنه جنگ فرار کردند. بنابراین این آیه تنها صحابه‌ای را شامل می‌شود که از مال خود در راه خدا انفاق نمودند و دوش تا دوش حضرت جنگیدند و در راه جهاد از هیچ چیزی نهراسیدند.
و مهم‌تر آن‌که به هیچ وجه آیه دلالتی بر بهشت ندارد، بلکه آنان که در این راه ثابت قدم ماندند، مستحق چنین پاداشی هستند.

آیه دیگری که اهل سنت بدان استدلال نموده‌اند، آیه 88 سوره توبه است که می‌فرماید:«لكِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذینَ آمَنُوا مَعَهُ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ وَ أُولئِكَ لَهُمُ الْخَیْراتُ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ أَعَدَّ اللّهُ لَهُمْ جَنّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا اْلأَنْهارُ خالِدینَ فیها ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظیمُ[توبه/88 و 89] اما رسول و مؤمنان از اصحابش كه با مال و جان در راه خدا جهاد كردند، همه خیرات(خیرات دو عالم) و نیكویی، ویژه آنان است. آنان سعادت‌مندان عالم‌اند. خداوند برای آنان باغ‌هایی كه زیر درختانش نهرها جاری است، آماده کرده كه در آن تا ابد بهره‌مند باشند و این در حقیقت، سعادت و پیروزی بزرگی است»

پاسخ

این آیه نیز همه صحابه  را شامل نمی‌شود، بلکه آیه برای «الذین معه» قیدها و شرط‌هایی از جمله جهاد با مال و جان را ذكر كرده است كه اصحاب دارای اوصاف یاد شده در نظر همه مسلمانان دارای مقام والایی هستند.

آن‌جایی که صحبت از جهاد مال و جان صحابه به میان آمد، به دو نمونه از این مجاهدت‌های صحابه در راه دنیا طلبی و جان دوستی اشاره می‌نماییم.

حرمت‌شکنی و بی‌احترامی به خاطر دنیاطلبی
ابن کثیر از علمای اهل سنت نقل می‌کند: «وقتی پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) دربالای منبر خطبه نماز جمعه را می‌خواند و در همین حال کاروان تجاری وارد مدینه شد و اصحاب حضرت را در بین خطبه رها کرده و به سوی کاروان شتافتند و جز دوازده نفر کسی باقی نماند، که در همین هنگام این آیه نازل شد: «وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَیْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا ...[جمعه/11] و چون داد و ستد یا سرگرمی ببینند به سوى آن می‌شتابند و تو را در حالى كه ایستاده‌‏اى ترك مى‌‏كنند».[4]     
حال باید از علما و بزرگان اهل سنت سوال کنیم که اگر در حال خواندن خطبه باشند و مردم در بین خطبه مجلس را ترک کنند، چه حالی به ایشان دست می‌دهد و چه برخوردی با آنان می‌کنند. آیا کسى که لهو و داد و ستد را بر یاد خدا مقدم می‌دارد و پیامبرخدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را این چنین سبک مى‌شمارد، مستحق ملامت و سرزنش نیست؟ آیا اینان که این‌چنین دنیاطلب و هواپرست بودند، می‌توانند مصداق مجاهدان در مال و جان باشند؟

حکم فراریان از جهاد از دیدگاه قرآن و صحیح بخاری
قرآن کریم دربارۀ کسانی که از جنگ فرار و پشت به دشمن نموده می‌فرماید: «وَمَن یُوَلِّهِمْ یَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلاَّ مُتَحَرِّفًا لِّقِتَالٍ أَوْ مُتَحَیِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاء بِغَضَبٍ مِّنَ اللّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِیرُ[انفال/16] و هر كه در آن هنگام به آنان پشت كند، مگر آنكه [هدفش] كناره‏‌گیرى براى نبردى [مجدد] یا پیوستن به جمعى [دیگر از همرزمانش] باشد، قطعا به خشم خدا گرفتار خواهد شد و جایگاهش دوزخ است و چه بد سرانجامى است».

«بخاری» و «مسلم» از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل می‌کنند که حضرت فرمودند: «از هفت چیز که سبب ورود و جاودانگی در آتش است بپرهیزید:  شرک به خداوند؛ سحر و جادو؛ کشتن انسانی که خداوند ریختن خونش را حرام کرده، مگر در صورت جرم موجب قتل؛ خوردن ربا؛ خوردن مال یتیم؛ فرار از جبهه جنگ؛ تهمت به زنان مومن که دامن آنان از آلودگی پاک است».[5]

همان‌طور که در پست گذشته اشاره نمودیم، اصحاب بسیاری در کنار پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بودند که وقتی به عرصه میدان نبرد رسیدند، پا به فرار گذشته و به دشمن پشت نموده و حضرت را تنها گذاشتند. که از جمله آنان عمربن خطاب و ابوبکر بودند.[6]

آیا اینان که این چنین از جهاد در راه خدا فرار نموده‌اند و میدان نبرد را خالی گذاشتند، می‌توانند مصداق آیات بهشت باشند؟

__________________________________

پی‌نوشت:

[1].الف) این مطلب
      ب) این مطلب  
       ج) این مطلب
[2]. تفسیر ابن جریر طبری، ج27، ص128، دارالمعرفه، بیروت.
[3]. الفصل، ج4، ص148.
[4]. تفسیر ابن کثیر، ج 4، ص 378؛ صحیح بخارى، ج 1، ص 316؛ صحیح مسلم، ج 2، ص 590.
[5]. صحیح مسلم، کتاب الایمان، باب بیان الکبائر و اکبرها، دار حیاء التراث العربی، بیروت تحقیق: محمد عبدالباقی، ج1، ص92، ح89؛ صحیح بخاری، کتاب الوصایا، باب23، باب قول الله، ج6، ص2515، ح6465.
[6].برای مطالعه بیشتر به این مقاله مراجعه فرمایید.





برچسب ها: ادله قرآنی، اهل سنت، عدال، صحابه، عدالت،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 19 اردیبهشت 1395 توسط : علی سیدی
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic